Prezentowana wystawa jest efektem projektu rozpoczętego w 2020 roku, badającego tożsamość postkomunistyczną i doświadczenia dzielone przez kraje Europy Środkowo-Wschodniej. Czym był "Eastern Bloc"?
"Eastern Bloc" był projektem performatywnym zrealizowanym w formule tzw. catwalk concert, czyli eksperymentalnego gatunku łączącego teatr, koncert chóralny, choreografię i pokaz mody. Punkt wyjścia stanowiła wspólna, choć różnie przeżywana, postkomunistyczna historia krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Celem było zainicjowanie dialogu między krajami i różnymi pokoleniami, które mają odmienne wspomnienia z tego okresu oraz refleksja nad tym, jak nasze wspólne dziedzictwo istnieje w teraźniejszości i jakie rodzi pytania dotyczące dzisiejszego życia. W spektaklu kostium i muzyka funkcjonowały równorzędnie jako dwa główne nośniki znaczeń. Uczestniczył w nim eksperymentalny chór Soharóza z Budapesztu, założony przez kompozytorkę i dyrygentkę Dórę Halas, działający na pograniczu sztuk.
Jak obecna ekspozycja odnosi się do tamtego wydarzenia?
Ekspozycja "Eastern Bloc. Extreme Costumes - Experimental Choir - Catwalk Concert" jest próbą przetransponowania tego doświadczenia do przestrzeni galerii. Kostiumy, które pierwotnie były elementem żywego, odbywającego się w czasie wydarzenia scenicznego, zostają zatrzymane i pokazane jako autonomiczne dzieła sztuki. Prezentujemy kostiumy zaprojektowane przez cztery artystki i kostiumografki reprezentujące różne kraje i generacje - Fruzsinę Nagy, Simonę Rybákovą, Zuzu Hudek i mnie. Są to obiekty o rzeźbiarskim charakterze, wykraczające poza funkcjonalność ubioru i wchodzące w obszar instalacji czy obiektu artystycznego. Inspirowane są architekturą, pracą w fabryce, sklepami bez produktów, dniami świątecznymi oraz codziennością okresu transformacji. Ważnym elementem ekspozycji są także materiały wizualne dokumentujące spektakl, stanowiące opowieść o wspólnocie i przemianie.
Jakie kraje wzięły udział w projekcie i na jakich zasadach się to odbywało?
Projekt był współpracą artystów i artystek z Polski, Czech, Słowacji i Węgier. Wszyscy pracowaliśmy nad własnym zestawem kostiumów do poszczególnych scen, wychodząc od osobistych doświadczeń i lokalnych odniesień, ale jednocześnie wpisując je w wspólną strukturę narracyjną spektaklu. Bazą dla procesu twórczego był fragment programu emitowanego z okazji Dnia Jedności przez jedyny narodowy kanał telewizyjny fikcyjnego państwa. Był to więc rodzaj pastiszu - są reklamy (jak to w telewizji), ale pojawia się także poczucie zagrożenia, jakie może wywołać bezrefleksyjne poddanie się mediom.
"Eastern Bloc" został nagrodzony. Jaka to była nagroda i za co ją przyznano?
Spektakl został wyróżniony tytułem Projektu Roku 2022 Funduszu Wyszehradzkiego. Doceniono zarówno formę artystyczną, czyli eksperymentalne połączenie różnych dziedzin, jak i sposób pracy kolektywnej oraz refleksję nad dziedzictwem postkomunistycznym. Sam projekt był wielokrotnie opisywany w artykułach, na konferencjach i sympozjach oraz w publikacjach naukowych.
Zajmuje się pani modą, kostiumem, tkaniną, malarstwem, sztuką performatywną oraz nowymi mediami. Czym jest dla pani projektowanie ubioru / kostiumu i jakie znaczenie ma tu interdyscyplinarność?
Dla mnie interdyscyplinarność jest naturalnym sposobem myślenia o sztuce i projektowaniu. Zawsze zaczynam od idei, a dopiero później szukam formy i medium, które najlepiej ją wyrazi. Raz jest to kostium, raz obiekt, a czasem obraz czy film. To podejście pozwala mi przekraczać granice między dziedzinami i traktować je jako wzajemnie przenikające się techniki i narzędzia. Najciekawsze rzeczy powstają tam, gdzie różne języki wizualne, technologie i doświadczenia zaczynają ze sobą dialogować. Kostium nie istnieje bez relacji z ciałem, jeśli nie fizycznym, to symbolicznym, wyobrażonym. Interesuje mnie stan napięcia między tym, co da się nosić, a tym, co ogranicza, deformuje lub rozszerza ciało. Współcześnie kostium przestaje być tylko elementem wspierającym, a coraz częściej funkcjonuje jako autonomiczne medium lub dzieło. Może być obiektem, instalacją, narzędziem krytycznym albo konceptualnym nośnikiem idei. Wynika to z szerszej zmiany w sztuce: przesuwamy się w stronę hybrydowych form, gdzie granice między dyscyplinami przestają mieć znaczenie.
Wiele pani podróżowała współdziałając z artystami w różnych kulturach. Jakiego rodzaju wyzwania, ale i atuty przynosi praca w zespole międzynarodowym? Jak to wyglądało w tym projekcie?
Praca w międzynarodowym zespole zawsze wiąże się z koniecznością negocjowania. To, co w jednym kraju jest oczywistym symbolem, w innym może być zupełnie nieczytelne. To duże wyzwanie, ale też ogromna wartość, bo zmusza do otwartości, uważności, kwestionowania stereotypów i pogłębiania własnej perspektywy. W "Eastern Bloc" cennym doświadczeniem był dla mnie kontakt z kobietami reprezentującymi różne generacje, co było wyczuwalne jedynie w pomysłach i pamięci historycznej, ale współpraca przebiegała we wzajemnym szacunku i równości. Wiele się od nich nauczyłam i miałam okazję wiele dać od siebie.
Będzie kontynuacja projektu bazującego na współpracy z artystami Bloku Wschodniego?
Ten projekt nie ma zamkniętej formy, raczej funkcjonuje jako proces. Pokaz premierowy, który odbył się w 2022 roku w Trafo House of Contemporary Art w Budapeszcie, był pełnym spektaklem. Jego druga odsłona, rok później, w ramach Praskiego Quadriennale+ w Divadlo X10 w Pradze była prezentacją samych utworów muzyczno-choreograficznych bez części narratorskiej. W 2024 roku pokazywałyśmy kilka kostiumów podczas World Costume in Action w ramach Biennale Scenografii w Bukareszcie. A w 2025 roku wybrane kostiumy znalazły się na ekspozycjach zbiorowych w Galerii Umelka w Bratysławie oraz podczas World Stage Design w Sharjah Performing Arts Academy w Emiratach Arabskich. Teraz przyszedł czas na polską wystawę podsumowującą całość projektu, co nie znaczy, że kończymy z nim na dobre. Każdorazowy kontakt generuje nowe pomysły. Mamy ich kilka na przyszłość.
Rozmawiała Barbara Kowalewska
- Wystawa "Eastern Bloc"
- 14-31.05
- Galeria Nowa Scena UAP
© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026
