Nomadyczne głosy literatury

Wyobraźcie sobie taki scenariusz - poezja, którą przez lata trzymaliście w szufladzie, wychodzi teraz na światło dzienne. Lądujecie z nią na scenę, przed Wami widownia licząca ponad czterysta osób. Czytacie teksty dotyczące niezwykle istotnych dla Was spraw. Kończycie, po Was występuje Wasz przeciwnik (osoba, z którą zostaliście przydzieleni do rundy). Po tym, gdy poezja zamilknie, następuje głosowanie. Gratulacje! Publiczność skłoniła się bardziej w stronę Waszej ekspresji - przechodzicie do kolejnej rundy. Walczycie do końca slamu, przed Wami jeszcze kilka takich pojedynków. Podczas każdego z nich wygłaszacie, recytujecie, performujecie inny tekst. Nie możecie używać rekwizytów ani kostiumów. Modelujecie wówczas swój głos, gracie ciałem, ciszą, czytacie reakcje widowni i dostrajacie się do niej. Jak myślicie, jakie emocje towarzyszyłyby Wam w momencie wygłoszenia przez prowadzącego, że to właśnie Wy wygraliście Ogólnopolskie Mistrzostwa Slamu Poetyckiego?

Slamerzy i slamerki, którzy zmierzą się siódmego oraz ósmego sierpnia w Centrum Kultury Zamek, przez ostatni rok podróżowali po całej Polsce, zarówno występując, jak i oglądając swoich przeciwników. Zbierali w ten sposób doświadczenie, inspiracje, po to, aby przygotować się jak najlepiej do slamów eliminacyjnych upoważniających do występu podczas Ogólnopolskich Mistrzostw. Eliminacje rozpoczęły się już wczesną wiosną, a rozsiane były po całej Polsce - miasta, które w tym roku wyłoniły swoich reprezentantów oraz reprezentantki to: Białystok, Bydgoszcz, Kalisz, Katowice, Kraków, Lublin, Olsztyn, Opole, Poznań, Szczecin, Toruń, Trójmiasto, Warszawa, Wrocław. 

Na scenie w Sali Wielkiej będziemy mogli usłyszeć oraz zobaczyć cały kalejdoskop ekspresji i wrażliwości. Każda osoba występująca odznacza się czymś szczególnym - niektórzy celują w ironiczny ton, inni w performatywność gestów, a jeszcze inni dotykają swoją duszą. Co roku podczas Mistrzostw widownia ma okazję przekonać się, jak dynamicznie rozwija się współczesny język poezji mówionej i jak silnie sprzężona jest ona z wydarzeniami kształtującymi naszą rzeczywistość. Jak komentuje Dagmara Świerkowska-Kobus, prezeska fundacji KulturAkcja: - Na scenie w tym roku zobaczymy wiele nowych osób - nowych dla stałych bywalców Mistrzostw, ale są to tacy slamerzy i takie slamerki, którzy na swój awans do tego wydarzenia czekali i czekały kilka lat, doskonaląc swój warsztat twórczy. Okazuje się, że takie konsekwentne działanie też ma duży sens i świadczy o związku twórców ze zjawiskiem.

Walczyć będą nie tylko o tytuł mistrzowski, ale również o możliwość wydania książki poetyckiej w ramach wydawnictwa Biblioteki Wielkopolskiej im. S. Barańczaka (dawniej WBPiCAK). Laureat lub laureatka będą mogli liczyć na wsparcie redakcyjne. Oprócz tego czeka na nich nagroda finansowa w wysokości 3000 złotych za pierwsze miejsce oraz (co najważniejsze) gwarantowany udział w turniejach zagranicznych, m.in. w Mistrzostwach Europy Slamu Poetyckiego.

Wydarzenie obejmuje nie tylko dwa dni Mistrzostw, ale również slam poetycki, który odbędzie się szóstego sierpnia. Dedykowany pamięci zmarłego w tym roku slamera o pseudonimie Tomasz z Bydgoszczy, jest sposobem na uczczenie jego wieloletniego zaangażowania w społeczność i sztukę poezji mówionej. Po wydarzeniu wykonany zostanie performans muzyczno-poetycki o tytule "porozstanie poznańskie". Wera Kątna oraz Asia Bielawska rozwiną w nim historię o ratunku wobec ginącej miłości. Natomiast ósmego sierpnia podczas drugiego dnia finału Mistrzostw wystąpią artystki cenione na europejskiej scenie spoken wordowej - Gyenge Veroni (pseudonim) ze Słowacji oraz Marie Darah z Belgii. 

Tak maluje się tegoroczna, okrągła edycja Ogólnopolskich Mistrzostw Polski, którymi od kołyski pod kątem organizacyjnym zajmuje się Fundacja KulturAkcja. Dagmara Świerkowska-Kobus odsłania początki ich slamowej działalności: - Każda edycja była inna i dokładaliśmy do niej jakąś nową cegiełkę. Zaczynaliśmy od slamu podobnego do sztandarowego turnieju, który towarzyszył festiwalowi Poznań Poetów (dziś Poznań Poezji). Wystąpiło osiem osób, a eliminacje ostatniej szansy były chwilę przed właściwym turniejem. Później zmienialiśmy miejsca, liczbę uczestników, czas eliminacji ostatniej szansy, wysokość nagrody. Dotarliśmy do dwudniowego finału, w którym swoje wiersze przedstawi trzydzieści osób.

Slam to festiwal autentyczności, ale przybierający formę konkursu. Może wydawać się, że to dwie sprzeczne wartości, jednak elementem je godzącym jest w tym przypadku widownia. To ona decyduje o tym, kto wygra pojedynek poprzez głosowanie. Prowadzący lub prowadząca slam po każdej zakończonej rundzie (czyli po trzyminutowym występie pierwszej, później drugiej osoby) schodzi ze sceny i liczy podniesione ręce. 

Przekroczenie fizycznej granicy scena-widownia ma również swoją wartość symboliczną. Gdy zanika, tworzy miejsce na zaistnienie procesu demokratyzacji sztuki. Slamerzy i slamerki również zacierają tę granicę, ponieważ po każdej zakończonej rundzie wracają z powrotem na widownię i mogą głosować w kolejnych pojedynkach na swoich faworytów, faworytki. Struktura tego wydarzenia jest bardzo egalitarna, co chwilę wektor skupienia wraca znów do większości oglądających, oddając im stery tego, jak potoczy się reszta pojedynków. Dołączyć można w każdym momencie trwania slamu, nie trzeba uczestniczyć w nim od początku. Dodatkowo na wejściu nikt nie sprawdza liczby skończonych uczelni czy przeczytanych książek. Najważniejsze są szczere reakcje, zrodzone w środku emocje oraz sympatia, którą wzbudził w nas występujący, występująca. Do odczuwania poezji mówionej nie potrzeba żadnego dyplomu.

Finalnie wygrany lub wygrana to osoba reprezentująca wartości oraz wrażliwość, które najbardziej odzwierciedlają profil społeczności biorącej udział w slamie. Głosujemy w końcu na osobę, która poruszyła w nas c o ś - obojętnie, czy używała do tego humoru, groteski, napięcia, wzruszenia. Poeci, poetki bardzo często prezentują postawę zaangażowaną społecznie oraz politycznie. Traktują w swoich tekstach o wykluczeniu, paradoksach społecznych, przedstawiają perspektywę marginalizowanych. Dlatego zwieńczenie laurami konkretnej osoby może być bardzo wymowne. Slam poetycki, jego przebieg i finał najwięcej zdradzić może o społeczności, dzięki której mógł w ogóle zaistnieć. 

Na koniec warto wspomnieć, że 10. edycja przyniosła Fundacji KulturAkcja szansę na założenie oficjalnej strony internetowej poświęconej Mistrzostwom. Na niej dokładnie zostały opisane zasady slamu oraz inne kwestie związane z przebiegiem wydarzenia. 

Michalina Janas

• 10. Ogólnopolskie Mistrzostwa Slamu Poetyckiego
• 7-8.08
• Centrum Kultury Zamek
• bilety

© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026