Po III wojnie północnej (1700-1721) wsie wokół Poznania były opustoszałe i zniszczone. Dotknęła je nie tylko wojna, ale także szalejące epidemie. Do wyludnionych przysiółków postanowiono sprowadzić osadników z okolic Bambergu w niemieckiej Frankonii. Z inicjatywą wystąpił prawdopodobnie biskup poznański Krzysztof Antoni Szembek. Osadnicy musieli być wyznania rzymskokatolickiego, bo takie ograniczenie wprowadził ówcześnie panujący król August II Mocny.
Osadnicy przyjechali do wsi Luboń, Dębiec, Jeżyce, Rataje czy Żegrze (leżących wtedy poza miastem), gdzie obejmowali duże gospodarstwa rolne na żyznych glebach. Nieśli ze sobą coś bardzo cennego: wysoką kulturę rolniczą, którą w kolejnych dziesięcioleciach rozwijali i dzielili się nią z sąsiadami. Ich zadbane gospodarstwa, w których chętnie wprowadzali nowinki techniczne, były wzorem dla sąsiadów. Gdy przyszedł czas mechanizacji, właśnie u nich najszybciej pojawiały się sieczkarnie czy młockarnie. Warzywa od Bambrów uznawano za najlepsze i najbardziej okazałe. Poznaniacy przez stulecia jeździli poza Poznań "do Bambra", żeby kupić cebulę, marchew, kapustę, no i oczywiście pyry.
Bambrzy szybko się polonizowali, uczyli się naszego języka, zawierano mieszane małżeństwa. Zdołali jednak zachować odrębność kulturową, tradycje, stroje i wartości. Dziś pozostałością dziedzictwa bamberskiego są m.in. często spotykane w Poznaniu niemieckojęzyczne nazwiska oraz wielu mieszkańców mówiących o sobie z dumą: jestem Bambrem. Bambrzy są w Poznaniu obecni już ponad 300 lat, o czym przypomniała rocznica hucznie obchodzona w 2019 roku. W roku jubileuszowym odbyło się wiele wydarzeń: spotkań, wykładów, oprowadzań. Była także ogólnopolska konferencja naukowa i liczne publikacje książkowe, wśród nich np. album "Bambrzy poznańscy. 300 lat razem" Wydawnictwa Miejskiego Posnania.
Zanim jednak doszło do widowiskowych i radosnych obchodów w Poznaniu, wykonano ogromną pracę popularyzatorsko-naukową, żeby Bambrów poznać, zbadać, policzyć i zintegrować. Ogromną rolę w tym procesie odegrała etnografka Maria Paradowska, która w 1960 roku, zachęcona przez prof. Józefa Bursztę, napisała pracę magisterską "Bambrzy. Mieszkańcy dawnych wsi Poznania". W kolejnych latach zajmowała się dziedzictwem bamberskim, ale nie tylko. Miała szersze zainteresowania naukowe, badała np. wyprawy Polaków do Ameryki Południowej i Środkowej.
W latach 90. XX wieku prof. Paradowska wróciła do tematyki bamberskiej, nawiązała współpracę z Uniwersytetem w Bambergu i kierowała projektem "Współczesność i przeszłość potomków osadników z Bambergu". Kontynuowała pracę naukową na emeryturze, ale znalazła wtedy także czas na działalność społeczną, co szybko przyniosło efekty. W 1993 roku wygłosiła dwa wykłady o Bambrach i ich potomkach w XIX i XX wieku, na które przyszły tłumy. W efekcie tych spotkań 1 lipca 1993 roku powstało Koło Bambrów Poznańskich przy Towarzystwie Miłośników Miasta Poznania. W październiku 1995 roku koło zorganizowało cieszącą się ogromnym zainteresowaniem wystawę "Z szuflad i strychów pradziadków" pokazującą pamiątki bamberskie.
Koło Bamberskie miało ograniczone możliwości działania, brakowało mu osobowości prawnej, więc zostało rozwiązane w grudniu 1995 roku, a jego członkowie zdecydowali się na kolejny krok - zarejestrowali stowarzyszenie. Towarzystwo Bambrów Poznańskich powstało wiosną 1996 roku.
TBP zajęło się odtwarzaniem strojów bamberskich i nawiązaniem kontaktów z Bambergiem. W 1997 roku Bamberki w nowych strojach odświętnych i wspaniałych ukwieconych kornetach na głowach pojawiły się na ulicach miasta i od tego czasu regularnie biorą udział w uroczystościach religijnych i państwowych oraz wydarzeniach miejskich. W czasie Szczytu Weimarskiego, który w 1998 roku odbył się w Poznaniu, Bamberki witały Helmuta Kohla, ówczesnego kanclerza Niemiec, Jacques'a Chiraca, prezydenta Francji, i Aleksandra Kwaśniewskiego, prezydenta RP.
W kolejnych latach Towarzystwo zajęło się przywróceniem męskiego stroju bamberskiego, co było o tyle trudne, że zachowało się niewiele informacji na ten temat. Pomogły tu jednak ustalenia badaczek z Muzeum Etnograficznego (obecnie Muzeum Kultur Świata) i od 2012 roku panowie pojawiają się już w oficjalnych strojach: kolorowych kamizelach (czerwonych, zielonych lub granatowych) i czarnych chłopskich sukmanach ze złoconymi guzikami. Podtrzymywane są kontakty Poznania z Bambergiem i wzajemne wizyty.
Największym organizacyjnym osiągnięciem TBP jest Muzeum Bambrów Poznańskich, które otwarto 29 listopada 2003 roku przy ul. Mostowej. Kameralne, ale klimatyczne muzeum gromadzi i prezentuje pamiątki bamberskie od najmniejszych przedmiotów codziennego użytku do sprzętów rolniczych różnego rodzaju i rozmiaru. Przed muzeum stoi bamberska kapliczka przydrożna, a w środku zobaczymy m.in. wnętrze domu bamberskiego. Na zainteresowanych czekają archiwalia: relacje, wywiady i wspomnienia. W muzeum odbywają się spotkania i wykłady, a dla szkół - lekcje tematyczne. Jest otwarte w piątki i soboty w g. 10-14, a po wcześniejszym umówieniu także w inne dni.
W roku jubileuszowym TBP będzie wiele okazji do spotkań z kulturą bamberską. -Oczywiście będziemy świętować rocznicę, ale trochę mniej hucznie niż nasze 300-lecie i niedawne 20-lecie otwarcia muzeum - mówi Ryszard Skibiński, prezes Towarzystwa. - W maju na Noc Muzeów szykujemy wystawę rysunków powstałych w czasie Międzynarodowego Sympozjum Urban Sketchers, które odbyło się w 2025 roku w Poznaniu. Będą to oczywiście rysunki strojów bamberskich i inne o tematyce bamberskiej, powstałe m.in. w naszym muzeum - wyjaśnia. Bambrzy i Bamberki w swoich wspaniałych strojach pojawią się też m.in. na procesji Bożego Ciała w czerwcu oraz na Festiwalu Tradycji Poznańskich i Święcie Bamberskim na przełomie lipca i sierpnia. W tym roku Święto Bamberskie zostanie połączone z jubileuszem Towarzystwa i odbędzie się na finał Festiwalu Tradycji Poznańskich - 2 sierpnia. Datę tego święta wybrano nieprzypadkowo - pierwsza grupa 60 Bambrów przybyła do wsi Luboń 1 sierpnia 1719 roku.
Szymon Mazur
© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026
