Na scenach teatralnych "wypadki poznańskie" przypomniano już wiosną. Zapowiedzią wydarzeń rocznicowych był spektakl "Rewolta" Teatru Muzycznego ze scenariuszem Przemysława Pilarskiego według koncepcji Przemysława Kieliszewskiego i w reżyserii Jerzego Jana Połońskiego. To muzyczna opowieść o losach dwóch braci, którzy wybrali różne drogi życiowe: jeden całkowitą zgodę na powojenne status quo, drugi - wierność swoim poglądom i niezgodę na reguły narzucone przez system komunistyczny. Ich postawy zderzają się w czerwcu 1956 roku w Poznaniu, a zespół Teatru Muzycznego pokazuje to w rockowo-musicalowej formule ze scenografią i strojami artystów nawiązującymi do tamtych ponurych czasów. Scenicznej opowieści towarzyszą piosenki grupy Maanam. "Rewoltę" pokazano po raz pierwszy w marcu, a na czerwiec zaplanowano kolejnych 10 spektakli. Będą one grane w różnych godzinach od 19 do 28 czerwca, a 20, 27 i 28 nawet dwa razy. Dodatkowo, 24 czerwca o g. 19, spektakl zostanie pokazany w ramach w Malta Festivalu.
Historia prawdziwa
Wyjątkową oprawę będzie miał 116. Salon Poezji w Teatrze Muzycznym (27.06, g. 11.45). Wystąpi Zdzisław Wardejn, aktor teatralny i filmowy, który podczas wydarzeń czerwcowych mieszkał w Poznaniu. Przeczyta wiersze i teksty z książki "W mieście gniewu. Antologia literatury o Poznańskim Czerwcu 56". Wardejn, zanim rozpoczął studia aktorskie i reżyserskie w PWST w Warszawie, w wieku 16 lat został aresztowany i uwięziony podczas Poznańskiego Czerwca. Rodzina była pewna, że nie żyje, i już go opłakiwała, gdy niespodziewanie wrócił do domu. Jednak jego akt zgonu unieważniono dopiero po dwóch miesiącach.
Ci, którzy czerwcowej historii Wardejna nie znają lub chcą ją poznać bliżej, będą to mogli zrobić także w Teatrze Nowym, który 25 czerwca zaprosi na prapremierę spektaklu "Zdzisiek" z tekstem, w reżyserii i z muzyką Tomasza Mana. - 16-letni Zdzisiek trafia w sam środek dramatycznych wydarzeń, w których przypadek i przeznaczenie splatają się w niepokojący sposób. Polskie realia i muzyka lat 50. XX wieku tworzą scenerię dla wartkiej opowieści o szybkim dojrzewaniu w rzeczywistości, która nie pozostawia złudzeń, i o powrocie, który miał nigdy nie nastąpić - zapowiadają twórcy spektaklu.
Kolejne spektakle "Zdziśka" zaplanowano na 26, 27, 28 i 30 czerwca (wszystkie o g. 20). Po spektaklu prapremierowym Teatr Nowy zaprosi na spotkanie z bohaterem tej nieprawdopodobnej, ale przecież prawdziwej historii.
Tryptyk czerwcowy
Długo i starannie do 70. rocznicy Poznańskiego Czerwca przygotowywał się Teatr Ósmego Dnia. Jego zespół, wywodzący się z kontrkultury i opozycji lat 70. i 80., jest związany z hasłami robotniczej rewolty i zawsze czujny, gdy kogoś dotyka niesprawiedliwość. Ósemki od wielu lat upominają się także o pamięć i uhonorowanie uczestników protestu w 1956 roku. Z okazji jego 70. rocznicy teatr zaprezentuje trzy plenerowe spektakle. Złożą się one w spójny tryptyk wzbogacony przez akcje multimedialne, upamiętniające protest i protestujących. Spektakle będą prezentowane przez trzy kolejne soboty czerwca, późnym wieczorem (g. 22), w miejscach, w których rozgrywały się wydarzenia.
13 czerwca na parkingu za Collegium Minus zobaczymy "Trzy tramwajarki", opowieść o kobietach, które 28 czerwca 1956 roku pod wpływem nagłego impulsu dołączyły do protestujących. Autorzy eksplorują osobisty wymiar ich historii, pokazują cierpienie fizyczne i psychiczne, a potem wymazywanie ich z pamięci publicznej. Spektakl "Pierwszy strzał" zobaczymy 20 czerwca o g. 22 na parkingu przy Prokuraturze Okręgowej przy ul. Solnej. Opowiada o procesach sądowych po poznańskim "czarnym czwartku" i przybliża postać mecenasa Stanisława Hejmowskiego, obrońcy robotników. - Zaprezentujemy perspektywę instytucjonalną i prawną. Pokażemy mechanizmy władzy, język procesów sądowych, bezsilność robotników wobec aparatu represji, a zarazem ich godność i głos, który przebija się mimo przemocy - wyjaśnia Szymon Bojdo z zespołu Teatru Ósmego Dnia. Trzeci plenerowy spektakl Ósemek, "Stukot/Czerwiec'56", w nowej wersji zostanie wystawiony 27 czerwca na terenie Zakładów Cegielskiego. Widzowie chcący go obejrzeć muszą mieć przy sobie dowód osobisty, by wejść na teren fabryki. "Stukot" to symboliczna opowieść będąca rekonstrukcją dynamiki ulicznego zrywu, opowiedziana ruchem, obrazem i dźwiękiem. - Zakładamy że to finał, w którym widz zostanie z pytaniami, a nie z odpowiedziami - tłumaczy zespół Teatru Ósmego Dnia.
Wystawy, zdjęcia, relacje
Rozmaite instytucje pokażą wystawy poświęcone wydarzeniom sprzed 70 lat. Wśród nich jest Wydawnictwo Miejskie Posnania. Przygotowało ono plenerową wystawę "Czerwiec '56" osadzoną na tle sytuacji społeczno-gospodarczej kraju w połowie lat 50. XX wieku. Zasadniczą częścią ekspozycji będzie fotograficzna opowieść o proteście robotników. Zostanie ona uzupełniona o multimedialne relacje i materiały z procesów czerwcowych dostępne za pomocą QR kodów. Zobaczymy także zdjęcia z początku lat 80. i późniejsze, m.in. z czasu z budowy pomnika ofiar Czerwca, zdjęcia ze spektaklu Izabelli Cywińskiej "Oskarżony Pięćdziesiątsześć" oraz dokumentację współczesnych działań upamiętniających tamten rok. Wystawa będzie pokazywana w kilku miejscach, m.in. przed bramą główną Zakładów im. H. Cegielskiego oraz prawdopodobnie na Cytadeli.
W Fotoplastykonie Poznańskim Wydawnictwo przygotowało wystawę "1956: Chleba i wolności". Na stereofotografiach zobaczymy wydarzenia czerwcowe z perspektywy idącego ulicami miasta tłumu - coraz silniejszego, bardziej zdeterminowanego i gniewnego. Dopełnieniem wystawy będą zdjęcia autorstwa Leszka Paprzyckiego wykonane z okien mieszkania przy ul. Kochanowskiego, które choć poruszone i niewyraźne, doskonale oddają dramatyzm wydarzeń. Wystawa będzie czynna od 2.06 do 31.07.
Wystawę pt. "Zerwać czerwony sztandar. Poznański Czerwiec 1956" przygotowała Biblioteka Raczyńskich. Główną częścią ekspozycji będą oryginalne sztandary poznańskich organizacji partyjnych z lat 50. XX wieku ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu. W kontrze do nich - wielkoformatowe fotografie ilustrujące przebieg demonstracji oraz hasła protestujących robotników. Wśród eksponatów znajdzie się m.in. teczka zawierająca ingerencje cenzorskie eliminujące z obiegu wiersz Kazimiery Iłłakowiczówny "Rozstrzelano moje serce w Poznaniu". Otwarcie wystawy 22 czerwca o g. 17 w Galerii Atanazego, będzie czynna do 24 lipca.
Muzeum w centrum wydarzeń
O przypomnienie wydarzeń i uczestników Czerwca '56 zadbają także muzea. Przede wszystkim to, które będzie najważniejsze w tych dniach - Muzeum Powstania Poznańskiego - Czerwiec 1956 mieszczące się w Zamku. Od 2 czerwca na jego ekspozycji będzie prezentowana koszula Romka Strzałkowskiego, najmłodszej ofiary Poznańskiego Czerwca, pochodząca ze zbiorów Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego w Licheniu Starym. Muzeum pokaże także dwie wystawy, jedną w Poznaniu, drugą w Warszawie. Tę pierwszą "I te strzały nie były już dane w powietrze, ale do ludzi..." będzie można oglądać od 2 czerwca na Placu Kolegiackim. - Będzie to opowieść o mieście, które nie milczało, oraz o ludziach, którzy swoją postawą współtworzyli jeden z najważniejszych symboli walki o wolność i godność w powojennej Polsce - zapowiadają muzealnicy. Drugą wystawę muzeum zawiezie do Senatu RP.
12 czerwca o. g 17 zobaczymy spektakl "Kobiety Czerwca", który powstał w ramach działań kulturalno-edukacyjnych muzeum we współpracy z Ogólnokształcącą Szkołą Baletową im. Olgi Sławskiej-Lipczyńskiej, XII Liceum Ogólnokształcącym i Ogólnokształcącą Szkołą Muzyczną II st. im. Mieczysława Karłowicza. Spektakl będzie wystawiony na dziedzińcu Szkoły Baletowej przy ul. Gołębiej.
W tym roku odbędzie się już XX edycja akcji "Światełko dla Czerwca '56", zainicjowanej przez Kingę Przyborowską, p.o. dyrektora Muzeum Czerwca. W ramach akcji uczniowie szkół współpracujących z muzeum odwiedzają groby ofiar i uczestników, porządkują je i zapalają znicze. Zostawią także tabliczki z symbolem 1956 roku. Tabliczki wykonali osadzeni z Aresztu Śledczego w Poznaniu, którzy w ubiegłym roku dołączyli do akcji. Na początek, 16 czerwca o g. 11, "Światełko dla Czerwca" zapłonie w miejscu wyjątkowym - na grobie Romka Strzałkowskiego pochowanego na cmentarzu na Junikowie.
28 czerwca w samo południe muzeum zaprasza na widowisko plenerowe - rekonstrukcję historyczną przed budynkiem Komendy Wojewódzkiej Policji przy ul. Kochanowskiego. - Celem rekonstrukcji jest przybliżenie przebiegu strajku i walk ulicznych sprzed 70 lat. W inscenizacji wezmą udział rekonstruktorzy, którzy odtworzą wydarzenia z zachowaniem realiów epoki - zapowiada muzeum. W dniu 70. rocznicy wstęp do muzeum będzie bezpłatny. Z kolei 26 czerwca zainauguruje działalność nowe muzeum - Made in Poznań, które będzie pokazywać dziedzictwo historii przemysłowej naszego miasta. Na początek zobaczymy tam wystawę "70/70/56 - 70 na 70-lecie. Czerwiec '56", ukazującą historię protestu robotników poznańskich poprzez prezentację 70 eksponatów związanych z tymi wydarzeniami.
Publikacje i koncerty
Z okazji 70. rocznicy ukażą się liczne publikacje: artykuły i książki o tematyce nawiązującej do wydarzeń Czerwca, lub szerzej - do 1956 roku. Wydawnictwo Miejskie Posnania zapowiada publikację trzech: wspomnianej wcześniej "W mieście gniewu. Antologia literatury o Poznańskim Czerwcu '56" pod redakcją prof. Wiesława Ratajczaka z zespołem, zawierającej m.in. teksty Adama Ważyka, Ryszarda Krynickiego, Małgorzaty Musierowicz, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Włodzimierza Odojewskiego i Stanisława Barańczaka, "Tam i z powrotem. Poznański Czerwiec 1956", napisanej przez współpracującego od lat z "IKS Kulturapoznan.pl" historyka dra Piotra Grzelczaka, oraz antologii "Którzy pogardy nie mogli znieść" pod redakcją Stanisławy Łowińskiej. Wydawnictwo Druga Strona Poznania przygotowało na rocznicę książkę "Doktor Poznańskiego Czerwca", autorstwa Pawła Cieliczko, poświęconą Józefowi Granatowiczowi, wieloletniemu dyrektorowi szpitala im. F. Raszei). Granatowicz i personel medyczny szpitala wykazali się ogromną odwagą, niosąc pomoc rannym na ulicach Poznania 28 czerwca 1956 roku, a potem ukrywając ich przed Służbą Bezpieczeństwa.
Rocznicowe wydarzenia o charakterze lokalnym, dzielnicowym czy osiedlowym, przygotowują też organizacje społeczne, kluby i stowarzyszenia, szkoły oraz osoby prywatne. Będą to wystawy, oprowadzania śladami historii, wykłady, pokazy zdjęć itp. 20 czerwca o g. 19.30 Poznański Chór Chłopięcy zaprasza na występ "Czas i cisza" - muzyczną refleksję poświęconą pamięci tych, którzy upomnieli się o wolność, godność i prawdę. Koncert odbędzie się w Kościele Franciszkanów na Wzgórzu Przemysła. Oficjalne uroczystości z okazji 70. rocznicy Poznańskiego Czerwca rozpoczną się 28 czerwca o g. 17.30 pod Poznańskimi Krzyżami. Zakończy je koncert na Placu A. Mickiewicza z udziałem artystów Teatru Muzycznego.
Szymon Mazur
- 70. rocznica Poznańskiego Czerwca 1956
- 2-28.08
- różne lokalizacje
© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026
Poznań
