Teatr jako medium oparte na obecności, wspólnocie i emocjonalnym doświadczaniu, coraz częściej staje się dziś miejscem, które nie tylko interpretuje rzeczywistość, ale również aktywnie uczestniczy w budowaniu społecznej świadomości. W ostatnich latach polska scena teatralna - zarówno mainstreamowa, jak i offowa - coraz częściej podejmuje tematy związane z cielesnością, zdrowiem psychicznym, przemocą systemową czy doświadczeniem kobiet. W przeciwieństwie do medialnych nagłówków czy internetowych dyskusji scena pozwala zatrzymać się przy konkretnym doświadczeniu na dłużej, zobaczyć jego wielowymiarowość i chociażby spróbować zrozumieć perspektywę drugiego człowieka. Pozwala poczuć się widzianym, zrozumianym albo po prostu - mniej samotnym.
9 maja w Republice Sztuki Tłusta Langusta przy ul. Gwarnej odbędzie się premiera monodramu "Przegra. Utwór na kobietę, szpital i organy Hammonda" - spektaklu autorstwa Kingi Krzemińskiej i Sary Celler-Jezierskiej, powstałego w ramach działalności debiutującego Kolektywu 1072. To sceniczny intymny, bolesny i formalnie odważny zapis doświadczenia poronienia szpitalnego. Twórczynie sięgają po historię opowiadaną z perspektywy ciała: nieprzewidywalnego, poddanego medycznym procedurom, a jednocześnie nieustannie wymykającego się chłodnej logice tychże. Wraz z kolejnymi etapami hospitalizacji narasta napięcie pomiędzy tym, co przeżywane naprawdę, a tym, co dopuszczalne w języku, zwłaszcza tym urzędowym, szpitalnym, uporządkowanym i pozornie tylko neutralnym.
"Przegra" nie wybiera jednak realistycznej, dokumentalnej formy. Spektakl operuje językiem stand-upu, który wprowadza przewrotny rytm i dystans, nie odbierając jednocześnie ciężaru samej historii. Czarny humor nie służy tutaj rozładowaniu emocji ani oswojeniu tematu poprzez chowanie go pod płaszczykiem ironicznych, dystansujących puent. Staje się raczej jednym z narzędzi przetrwania i sposobem radzenia sobie z sytuacją graniczną, próbą odzyskania podmiotowości w rzeczywistości, która bardzo szybko sprowadza kobietę do "procedury". Balansowanie pomiędzy bólem a humorem wymaga ogromnej precyzji i świadomości, ale właśnie dzięki temu "Przegra" zapowiada się jako spektakl unikający oczywistości i przewidywalnych (żeby nie powiedzieć tanich) emocjonalnych zagrywek.
Istotna będzie również muzyka wykonywana na żywo na organach Hammonda przez Adama Bence'a Vasa - kompozytora, organistę i od lat obecnego na europejskiej scenie jazzowej lidera Vas/Bukowski/Szmańda Trio. Hammondy mają w sobie charakterystyczną gęstość i cielesność brzmień, potrafią być jednocześnie surowe, energetyczne i niezwykle intymne. W kontekście opowieści o doświadczeniu szpitalnym ich obecność wydaje się szczególnie interesująca; nie będą jedynie ciekawym, estetycznym dodatkiem, ale wejdą w rolę pełnoprawnego scenicznego partnera narracji, na którego barkach spoczywać będzie budowanie napięcia i emocjonalnego krajobrazu spektaklu.
Za tekst odpowiada Kinga Krzemińska, scenarzystka znana między innymi jako współautorka serialu "Wielka woda" w reżyserii Jana Holoubka i Bartłomieja Igaciuka, laureatka nagrody Gildii Scenarzystów Polskich oraz autorka popularnych audioseriali. Sara Celler-Jezierska to aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, absolwentka PWST we Wrocławiu, związana wcześniej między innymi z wałbrzyskimi i bydgoskimi teatrami, obecnie współpracująca z Wrocławskim Teatrem Pantomimy oraz Teatrem Barakah. W 2025 roku otrzymała nagrodę specjalną im. Stanisława Wyspiańskiego za rolę w spektaklu "Persona K2" w reżyserii Magdaleny Łazarkiewicz. Twórców Kolektywu 1072 połączyła potrzeba przekraczania gatunków i tworzenia przestrzeni dla tematów, które wciąż zbyt często pozostają wypychane poza główny nurt publicznej rozmowy.
Republika Sztuki Tłusta Langusta od dawna funkcjonuje jako przestrzeń szczególnie otwarta na tego rodzaju działania, co czyni z niej jedno z ciekawszych i bardziej wartościowych miejsc na mapie kulturalnego Poznania. W jej repertuarze regularnie pojawiają się projekty podejmujące ważne społecznie i emocjonalnie tematy - spektakle dotykające kwestii wykluczenia, zdrowia psychicznego, relacji rodzinnych czy szeroko rozumianej cielesności. Republika nie interesuje się "jedynie" samą formą artystyczną, ale również społeczną funkcją sztuki i jej potencjałem do inicjowania rozmowy. Gościnnie występująca "Przegra" wydaje się naturalnym rozwinięciem tej linii programowej.
Warto zatrzymać się również przy (arte)terapeutycznym aspekcie tej produkcji. Oczywiście nawet najczulszy i najbardziej uważny z teatrów nie zastąpi terapii ani systemowego wsparcia psychologicznego, ale z całą pewnością może stać się ważnym elementem procesu oswajania doświadczeń granicznych. Arteterapia od lat pokazuje, że sztuka pomaga nazywać emocje, odzyskiwać sprawczość i budować poczucie wspólnoty wokół przeżyć, które wcześniej wydawały się izolujące. W przypadku tematów takich jak poronienie ma to szczególne znaczenie - również dlatego, że wiele kobiet nadal doświadcza go w samotności, bez odpowiedniego wsparcia i bez społecznego przyzwolenia na otwarte przeżywanie żałoby. Teatr nie "rozwiązuje" tego bólu, ale może stworzyć przestrzeń, w której przestaje on być całkowicie niewidzialny.
Po spektaklu zaplanowano spotkanie z ekspertkami Fundacji FEDERA, które opowiedzą o prawach przysługujących kobietom po doświadczeniu poronienia oraz dostępnych formach wsparcia psychologicznego.
"Przegra. Utwór na kobietę, szpital i organy Hammonda" zapowiada się więc nie tylko jako formalnie interesujący monodram, ale przede wszystkim jako próba opowiedzenia o doświadczeniu, które przez lata pozostawało wypychane poza język publicznej debaty. Bez patosu i łatwego sentymentalizmu, za to z próbą znalezienia formy zdolnej unieść zarówno ból, jak i absurd rzeczywistości, w której ten ból się "wydarza".
Może właśnie po to najbardziej potrzebujemy dziś teatru? Nie po to, by uciekać od trudnych tematów, ale by wspólnie nauczyć się o nich mówić?
Marta Szostak
- "Przegra. Utwór na kobietę, szpital i organy Hammonda"
- 9.05, g. 18
- Republika Sztuki Tłusta Langusta
- bilety
© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026
Republika Sztuki Tłusta Langusta, ul. Gwarna 11, Poznań
