Czym jest teatr dla najnajów? To nurt teatralny tworzony specjalnie dla dzieci od kilku miesięcy do około 3. roku życia. Odrębna forma sztuki, oparta na sposobie, w jaki niemowlęta i małe dzieci poznają świat. Z perspektywy pedagogiki teatru nazwiemy go teatrem inicjacyjnym, bo to w nim właśnie dochodzi do pierwszego spotkania dziecka ze sztuką. Moda na teatr dla najnajów przyszła do nas z Zachodu. W Polsce termin został spopularyzowany przez związanego przez lata z Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu Zbigniewa Rudzińskiego. - Przez te 20 lat teatru najnajowego w Polsce na pewno poszerzyło się myślenie o uczestnictwie i o tym, jakimi widzami są najnaje. Z jednej strony - bardzo mocno wierzymy, że to są widzowie teatralni. Tacy, którzy są w stanie obejrzeć spektakl, jeśli oczywiście dramaturgia jest odpowiednio zbudowana, a potem odtwarzać zawarte w nim wartości czy schematy. Z drugiej strony - na scenę zaczęły wkraczać bardzo różnorodne sztuki. Super rozwija się nowa choreografia z Hanką Bylką-Kanecką i Kolekttacz na czele. To, co robią, to nowa jakość, artyści ci myślą intuicyjnie. Inkluzywność czy dostępność, które proponują, są dla nas ważne - mówi Alicja Morawska-Rubczak z Art Fraction Foundation, organizatorka wydarzenia.
Jej zdaniem zmienili się też dorośli widzowie. - To już nie są "zajawkowicze", tylko rodzice aktywnie uczestniczący z dziećmi w kulturze - wyjaśnia dalej. Ewolucji uległo również myślenie o zabawie w teatrze. Część włączająca wygląda dziś inaczej. - Nie chodzi o to, żeby dzieci mogły się wyżyć na koniec spektaklu, bo wcześniej musiały siedzieć, tylko żeby spektakl był tak pomyślany, by interakcja na jego końcu czy w środku była czymś naturalnym - i energetycznie, i dramaturgicznie - mówi. Takich propozycji jest coraz więcej. W Polsce nurt się nie wyczerpuje, a Poznań jest silnym ośrodkiem najnajowym. Dlaczego warto zabrać takiego maluszka do teatru? --Bo to jest cudownie rodzinne i relacyjne doświadczenie. Bo można spojrzeć na swoje dziecko z zupełnie nowej perspektywy - tłumaczy Morawska-Rubczak.
Co dokładnie znalazło się w programie Festiwalu Najmłodszych? Produkcje polskie, ale też propozycje z Niemiec, Meksyku, Brazylii, Francji i Japonii. Wśród tych rodzimych są m.in. spektakl przyjazny sensorycznie "Bardzo, bardzo" Teatru Maska w Rzeszowie; "Ciałogranie", czyli pierwszy spektakl Teatru Baj w Warszawie, który powstał w oparciu o taniec, ruch i choreografię; "Rock znaczy skała" Teatru Miniatura w Gdańsku, który traktuje "o wolności, emocjach i odwadze bycia sobą, głośno i na własnych zasadach", oraz "Witrażowanki Stasia Wyspiańskiego". Potrafisz sobie wyobrazić, że Wyspiański jest małym chłopcem, a jego dzieła są w zasięgu Twoich rąk? No właśnie. "Chcemy zwrócić uwagę dzieci, nie tyle na jego twórczość, co na wrażliwość, z jaką podchodził do świata" - czytamy o tytule na stronie Teatru Groteska w Krakowie. "Mały Staś kiedyś zachwycił się otaczającą go przyrodą. Zachwycił się światłem i cieniem, zachwycił się barwą i kształtem. Biegał po ulicach Krakowa, wydeptywał swoje ścieżki na Plantach i Błoniach. Zapraszamy do kontemplacji jego przetworzonych dzieł, do zabawy, która z dziecięcą dociekliwością bada łączenie się kolorów i zdumiewa różnorodnością roślinności". - Zakochałam się w tym spektaklu. To bardzo ciekawe zaproszenie do świata sztuki, wrażliwości Wyspiańskiego. To spektakl niezwykle wyważony, nie jest nachalnie edukacyjny - zdradza Alicja Morawska-Rubczak.
Oczywiście nie zabraknie propozycji naszych poznańskich teatrów. Teatr Atofri zaprasza do Parku Cytadela na swój najnowszy spektakl - "Drzewo oraz Leśne JogAkcje". Lokalne jeszcze są "U-Rodziny" w choreografii Hanki Bylki-Kaneckiej, które powstały na 25. Biennale Sztuki dla Dziecka, spektakl "blisko" w reżyserii Alicji Morawskiej-Rubczak, który w trakcie festiwalu będzie świętował swoje 10. urodziny, oraz "Piosenki na niepogodę" Studia Teatralnego Blum.
Wśród tytułów zagranicznych znajdziemy "Blooom", czyli wizualno-ruchowy spektakl Teatro 4Garoupas, którego bohaterką jest dorastająca Gargardenia, oraz "Wspaniałą historię BasarKusa" Compagnie Lamento, która łączy w sobie sztuki cyrkowe i taneczne. Bohater tego ostatniego spektaklu ma dwie głowy, wiele nóg i jeszcze więcej rąk. Pewnego dnia odkrywa, że ma też... dwa serca! Meksykański Teatro al Vacío pokaże z kolei swój "Splot" oraz "Ja jestem". Ten drugi tytuł to "pełna prostoty i czułości opowieść o odkrywaniu własnej tożsamości i relacji z drugim człowiekiem". - To minimalistyczny spektakl, który zaprasza do bardzo ciekawej rozmowy o tym, kim jesteśmy i jak siebie określamy oraz jak możemy się przerzucać rolami - opowiada Morawska-Rubczak.
Artystka z Japonii - Yuka Kawamoto stworzy w CK Zamek specjalną jubileuszową instalację. - Blisko 10 lat temu sprowadziliśmy do Polski wspaniałą instalację Yuki "Knowledge forest". To była nie lada operacja przywieźć ją z Japonii. Okazało się, że teraz artystka realizuje stypendium w Europie, a do tego sama ma dzieci dokładnie w wieku naszych festiwalowych widzów! I to ona się do nas zgłosiła z pomysłem. Yuka zrobi instalację jubileuszową... z odcisków dłoni - śladów, które zostawiamy! Nasze ręce spotkają się w splocie relacji. Instalacja będzie rosła razem z festiwalem i będzie super pamiątką. Mamy nadzieję, że odbiją na niej swoje dłonie zarówno mali, jak i dorośli widzowie oraz oczywiście nasi mentorzy - wylicza organizatorka. Ponadto będzie jeszcze strefa relaksu i kreatywna, odbędą się pokazy filmu "Pucio" w Kinie Pałacowym, ale też m.in. warsztaty "Dźwięki dobrze posegregowane" Sebastiana Świądra i "Ruchowa wyspa odpoczynku" Kolekttacz. Paulina Giwer-Kowalewska i Aniela Kokosza zapraszają też maluszki na potańcówkę "Urodzinowe Turlasy".
Koncert jubileuszowy dla całych rodzin - "Moje gdyby... Grosiak i Lessman grają Kulmową" odbędzie się w CK Zamek. Jak skończy się to nietuzinkowe spotkanie wierszy Joanny Kulmowej w interpretacji znanej z Mikromusic Natalii Grosiak z muzyką Lessmanna? Brzmi co najmniej zachęcająco. - Ta idea jest nam bardzo bliska, gdy artyści tworzący dla dorosłych kierują swoją sztukę również do dzieci i ze swoją wrażliwością oraz jakościami spotykają się z tymi najmłodszymi odbiorcami sztuki - wyjaśnia Morawska-Rubczak.
A skoro o jubileuszu mowa, czas wyliczyć wydarzenia mu poświęcone. Wszystkie kierowane są do dorosłych zainteresowanych tematem, i nie muszą to być osoby zawodowo zajmujące się teatrem dla najnajów. Odbędzie się wykład "20 lat teatru dla najnajmłodszych w Polsce" prof. Marzenny Wiśniewskiej oraz dyskusja, w której udział zapowiedziały najważniejsze postaci europejskiego nurtu sztuki dla najnajmłodszych: Roberto Frabetti oraz Zbigniew Rudziński. W rozmowie udział wezmą również organizatorki festiwalu Barbara Małecka i wspomniana już Alicja Morawska-Rubczak. - Głosy rodzica, dziadka, osób zajmujących się edukacją, ale też nieprzekonanych do tego nurtu. Każdy jest dla nas ważny - przekonuje Morawska-Rubczak.
"Sztuki performatywne dla najnajmłodszych - przyszłość" to z kolei warsztaty focusowe. W ich zapowiedzi czytamy: "Formuła spotkania opiera się na pracy przy tematycznych stolikach moderowanych przez osoby od lat związane z praktyką, badaniami i tworzeniem warunków dla rozwoju tego nurtu. Kameralna struktura rozmów umożliwia pogłębioną wymianę doświadczeń, konfrontację różnych perspektyw oraz wypracowywanie nowych języków opisu i działania w obszarze sztuk performatywnych dla dzieci od pierwszych miesięcy życia. Rozmowy przy stolikach toczyć się będą wokół takich tematów jak "Poszerzanie pola. Nowe estetyki, nowe konteksty, nowe doświadczenia" (poprowadzi je Aleksandra Zalewska-Królak) czy "Praktyki włączające. Inkluzywność i dostępność a teatr dla najmłodszych" (prowadzenie: Paweł Gałkowski). Będzie również moderowany przez dyrektorkę Instytutu Teatralnego Justynę Czarnotę stolik poświęcony zagadnieniom najmłodszych w instytucji. Nie zabraknie też głosu naszych lokalnych choreografek z Kolekttacz.
Do rodziców kierowane są warsztaty wspierające, które poprowadzi Wera Idzikowska - mama, trenerka, interwentka kryzysowa i praktyczka uważności. - Przeczytałam raport o zmęczeniu i wypaleniu rodzicielskim Fundacji Kosmos dla Dziewczynek i pomyślałam, że na festiwalu musi się znaleźć miejsce na takie wydarzenie - mówi organizatorka. A ja dodam tylko, że to strzał w dziesiątkę.
No, a skoro to urodziny - będzie i tort! Jego smaku jednak nikt nie chciał mi zdradzić...
Monika Nawrocka-Leśnik
- Festiwal Najmłodszych
- 1-5.07
- Teatr Animacji, CK Zamek, Park Cytadela
- więcej: festiwalnajmlodszych.pl
© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026
Poznań, różne lokalizacje
