Jeszcze jedno życie

Łatwo zauważyć, że z repertuarem Andrzeja Zauchy wiąże się pewien paradoks - jego największe piosenki potrafią brzmieć lekko, czasem wręcz oczywiście, ale pod tą swobodą, a nawet frywolnością kryją się harmonie i melodie wymagające od wokalisty czegoś więcej niż efektownego głosu. Zaucha śpiewał jak człowiek, który rytm czuje całym ciałem, a do tego dochodziła jego wyjątkowa umiejętność przejścia z miękkiego, niemal konwersacyjnego tonu do mocnego otwarcia głosu bez utraty muzycznej elegancji. Na dodatek jego biografię da się czytać jak historię kilku muzyków działających pod jednym nazwiskiem. W Dżamblach śpiewał jazz-rock, soul i funk, tymczasem z Anawą wszedł w świat rozbudowanej piosenki artystycznej i progresywnych form, wykonując teksty odwołujące się do Giordana Bruna oraz "Eposu o Gilgameszu". Później zakochał się w tradycyjnym jazzie z Old Metropolitan Band, współpracował z big-bandami i muzykami jazzowymi, a równolegle budował pozycję jednego z najbardziej charakterystycznych głosów polskiej estrady.

O tym, jak wielobarwnym był artystą, świadczą już jego najbardziej rozpoznawalne utwory. W "Wymyśliłem Ciebie" słychać jeszcze ducha przełomu lat 60. i 70. oraz jego soulowo-jazzowe korzenie, ale "C'est la vie - Paryż z pocztówki" należy już do innej tradycji - to piosenka oparta na narracji i precyzyjnej relacji pomiędzy tekstem Jacka Cygana a muzyką Wiesława Pieregorólki. "Bądź moim natchnieniem", z muzyką Antoniego Kopffa i tekstem Wojciecha Młynarskiego, wykorzystuje swingowy temperament i estradowy dowcip, tymczasem "Byłaś serca biciem" prowadzi w stronę późnych lat osiemdziesiątych, a więc syntezatorów, repetycji, programowanego rytmu i wysmakowanego popu z funkowym klimatem. Po latach ta ostatnia piosenka stała się szczególnie modna. W 2012 roku Screenagers umieścił ją na samym szczycie swojego zestawienia polskich piosenek wszech czasów. Rozmowa o Zausze zaczęła wykraczać daleko poza kategorię sentymentalnego przeboju z końca PRL-u. Piosenka Jerzego Dobrzyńskiego i Zbigniewa Książka zaczęła być traktowana jako doskonały przykład wyjątkowo sprawnej produkcji popowej swojej epoki. Dziś jej atrakcyjność jest wręcz oczywista, łącząc się ze współczesnym zainteresowaniem boogie, syntezatorowym funkiem i całą różową dekadą.

Tytuł projektu "Wymyśliłem Ciebie - Koncert Pamięci Andrzeja Zauchy" prowadzi do innego, choć równie ważnego dla zrozumienia fenomenu artysty miejsca. "Wymyśliłem Ciebie" to utwór z pierwszego okresu jego kariery, do którego muzykę napisał Jerzy Horwath, tekst Adam Kawa, zaś samo nagranie znalazło się na albumie "Wołanie o słońce nad światem" (1971), który powstał przy udziale muzyków, a których nazwiska prowadzą już wprost do historii polskiego jazzu - Michała Urbaniaka, Tomasza Stańki, Zbigniewa Seiferta czy Janusza Muniaka. To o tyle istotne, że najpopularniejszy obraz Zauchy został zdominowany przez jego późniejsze, radiowe przeboje, tymczasem jego charakterystyczny sposób śpiewania wyrastał ze środowiska, w którym wokalista funkcjonował właściwie jak jeden z instrumentalistów zespołu. Warto przy tym pamiętać, że zafascynowany Rayem Charlesem i Steviem Wonderem Zaucha swoją muzyczną drogę zaczynał jako perkusista.

Z myślą o nim powstało 240 premierowych utworów. Jakie perełki się wśród nich kryją i co jeszcze można odkryć w tych jego piosenkach, które rozpoznajemy od pierwszego taktu? To pytanie stawia sobie coraz większa część dzisiejszej sceny. Jesienią ubiegłego roku w ICE Kraków odbył się koncert "Wymyśliłem Ciebie", podczas którego zaśpiewali Natalia Kukulska, Krystyna Prońko, Michał Szpak, Mietek Szcześniak i wielu innych. Latem tego roku Zaucha Fest przygotował koncerty "Byłeś serca biciem - Andrzej Zaucha Tribute" na Męskim Graniu w Gdańsku i Krakowie z udziałem choćby Ewy Bem, Igora Herbuta, Ofelii, Piotra Zioły czy Wiktora Waligóry. Odbyła się także kolejna odsłona Zaucha Master Class, a pod koniec sierpnia w Krakowie odsłonięto mural poświęcony artyście. Jesienna trasa "Wymyśliłem Ciebie" prowadzi przez kolejne miasta w całej Polsce, zaś poznański koncert wypada kilkanaście dni przed 35. rocznicą śmierci artysty, przypadającą 10 października.

Choć jesienna seria koncertów aż puchnie od głośnych nazwisk wokalistek i wokalistów, w centrum tego projektu stoi Paweł Tomaszewski - pianista, kompozytor, aranżer i producent, profesor Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach. W jego biografii doświadczenia jazzowe, popowe, big-bandowe i symfoniczne łączą się i krzyżują, podobnie jak on sam przez lata łączył muzyczne siły z Michałem Urbaniakiem, Jarosławem Śmietaną, Urszulą Dudziak, Anną Marią Jopek czy Kubą Badachem. Bydgoski Festiwal Pamięci Andrzeja Zauchy "Serca Bicie", z którym Tomaszewski związany jest jako kierownik muzyczny od 2016 roku, pokazał, że jest on jednym z najbardziej naturalnych muzycznych opiekunów tego repertuaru - rozumie jego jazzowy rodowód, soulową frazę, popową lekkość i aranżacyjną elastyczność.

"Wymyśliłem Ciebie - Koncert Pamięci Andrzeja Zauchy" jest pełen głosów o bardzo różnych właściwościach. Marek Piekarczyk, ze swoim bagażem wypełnionym hard rockiem i heavy metalem, może przynieść jeden z najciekawszych momentów wydarzenia - wieloletni frontman TSA posługuje się przecież zupełnie inną, chropowatą barwą, a jego ekspresja wyrasta z zupełnie innego świata niż soul, jazz czy swing. Inaczej wygląda spotkanie z repertuarem Zauchy w przypadku kolejnej gwiazdy wieczoru - Sławka Uniatowskiego, którego baryton i jazzowo-big-bandowe doświadczenie prowadzą znacznie bliżej do takiego sposobu frazowania. Pokazał to już w 2010 roku, zdobywając pierwsze miejsce na Festiwalu Piosenki i Ballady Filmowej w Toruniu za wykonanie "Wymyśliłem Ciebie", a po latach tworząc również po własną wersję "Byłaś serca biciem".

Na koncercie pojawi się też Kasia Cerekwicka, która z pewnością wniesie do przebojów Zauchy ducha mainstreamowego popu podszytego R&B i soulem, Kasia Moś - mająca z kolei doświadczenie rozpięte między orkiestrą i bardziej wymagającymi projektami aranżacyjnymi - a także Alicja Szemplińska, reprezentująca najmłodsze pokolenie tego składu. W tym roku reprezentowała Polskę podczas Eurowizji w Wiedniu z utworem "Pray", zajmując dwunaste miejsce w finale, a jej fascynacje afroamerykańską muzyką popularną dobrze korespondują z tymi, które przed laty kształtowały Zauchę. Na scenie pojawi się również Gosia Janek - znana z kręgów world music i jazzowych improwizacji, która wraz ze swoim kwintetem prezentuje standardy i autorską, inspirowaną podróżami muzykę, a także Dodo Jaszczyńska - wokalistka od lat regularnie obecna w koncertowych projektach Fundacji Serca Bicie. Skład zamyka aktor i wokalista Paweł Wolsztyński, który już jako nastolatek, podczas jednej z pierwszych edycji "Serca Bicie", wskazywał Zauchę jako jedną ze swoich najważniejszych wokalnych inspiracji.

Czy można wymyślić te piosenki jeszcze raz? Popularność muzyki Andrzeja Zauchy bierze się również z tego, jak swobodnie przekracza ona własną epokę, a jej największą wartością pozostaje być może podatność na wciąż nowe interpretacje. Napisane dla niego piosenki okazują się wystarczająco mocne, by co kilka lat dostawać kolejne życie. Już za kilka dni otrzymają następne.

Sebastian Gabryel

• "Wymyśliłem Ciebie - Koncert Pamięci Andrzeja Zauchy"
• 21.09, g. 19
• Aula UAM
• bilety

© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026