Po przekroczeniu progu Galerii pf w Centrum Kultury Zamek wchodzimy w przestrzeń wyraźnie wyciszoną, a przemyślana aranżacja natychmiast narzuca kontemplacyjny rytm. Obcujemy tu z dwoma równoległymi porządkami czasu: czasem zamrożonym w kadrze fotograficznym oraz tym płynącym nieubłaganie tu i teraz. Fotografie Joanny Szpak-Ostachowskiej przedstawiają roślinne kompozycje zatrzymane w różnych stadiach swojej egzystencji. Widzimy bukiety pełne świeżości, gęste od róż, dalii i lilii, z pąkami w kolorach tak intensywnych, że niemal pulsujących życiem. Obok nich artystka konsekwentnie ustawia kadry dokumentujące kolejne fazy więdnięcia: łodygi tracące siłę, zwijające się do środka płatki, korzenie obnażające swoją strukturę i drobiny suchej materii opadające na blat stołu niczym pył.
Światło w tych pracach odgrywa rolę wręcz dramatyczną. Wyrastając z ciemnego tła, wydobywa z roślinnych ciał drobiazgowe faktury - chropowatość wysuszonych liści, przezroczystość kurczących się tkanek czy zgaszone złota i purpury. Bije z nich dostojeństwo barokowych martwych natur, lecz pozbawione dydaktycznego moralizatorstwa. Więdnięcie w ujęciu Szpak-Ostachowskiej nie jest skazą ani klęską formy - staje się jej dopełnieniem, odarciem ze zbędnej dekoracyjności na rzecz ujawnienia czystej, organicznej anatomii.
Sercem i przestrzennym punktem odniesienia całej ekspozycji jest monumentalna kompozycja kwiatowa stworzona przez artystkę w duecie z Łukaszem Marcinkowskim z poznańskiej kwiaciarni Kwiaty&Miut. Ogromny bukiet żywych roślin ogrodowych ułożono 8 października tego roku i pozostawiono własnemu losowi - będzie stał na swoim miejscu aż do dnia zamknięcia wystawy w połowie grudnia. To właśnie w tej żywej instalacji kryje się największa wartość ekspozycji: możliwość wielokrotnych powrotów. Galeria staje się tu czymś na kształt miejsca codziennej medytacji - przestrzenią, w której można na chwilę przystanąć, wyrównać oddech i po prostu odpocząć od pędu miasta. Bukiet stale ewoluuje. Podczas mojej pierwszej wizyty świeże kwiaty i ich intensywny aromat były jeszcze czystą, zmysłową przyjemnością. Z ogromną ciekawością myślę jednak o tym, jak ta przestrzeń i jej zapach będą zmieniać się z upływem kolejnych tygodni - kiedy żywa tkanka zacznie powoli oddawać wodę, gubić płatki i przeobrażać się w susz.
Właśnie ten proces skupia na sobie najbardziej poruszające reakcje publiczności. Przystają przed nim dorośli, a gdy odwiedziłam ekspozycję z synkiem, widok małego dziecka stojącego w milczeniu naprzeciw potężnej, opadającej konstrukcji stał się dla mnie niezwykłą metaforą całej wystawy. To konfrontacja z procesem, którego nie da się powstrzymać, a który dzięki sztuce możemy oswoić i przeżyć bez lęku.
Wystawę w spójną całość splata warstwa poetycka autorstwa Joanny Roszak. Towarzyszące ekspozycji teksty poznańskiej poetki nie działają jak zwykły komentarz kuratorski czy podpisy pod pracami - tworzą autonomiczną literacką tkankę, przewodnik po uważności i stanach wewnętrznych. Rozmieszczone na osobnej karcie "Medytacje nad linią cięcia" zostały podzielone niczym stacje. W "Medytacji I" Roszak pisze z czułą precyzją: "Usiądź z prostym kręgosłupem. Poczuj ciężar ciała. Możesz zamknąć oczy. Niech Twoje obie stopy dotykają ziemi. Weź kilka spokojnych oddechów przez nos. Zauważ każdy wdech i wydech. Wyobraź sobie skrawek ziemi. Trzymasz w dłoni cebulkę kwiatu. Dotknij ziemi i zrób w niej niewielkie zagłębienie na żywą tkankę. Umieść tam cebulkę, przykryj ją bez obietnicy kształtu. Ucz się patrzeć".
Ten poetycki język wchodzi w bezpośrednią wibrację z fotografiami, tworząc most pomiędzy tym, co widzimy, a tym, co przeżywamy wewnątrz. Roszak przypomina, że każde cięcie ma swój ciężar, ale i swoją konieczność. Niezwykle mocno wybrzmiewa fragment Stacji XII, odnoszący się bezpośrednio do znikającego wzoru z płatków: "Patrz, jak koło z kwiatów otwiera się wiatrem. Nic nie musi zostać zachowane, aby mieć znaczenie. Nie wszystko, co znika, zostaje utracone. Nie wszystko, co trwa, żyje. Nic nie musi trwać wiecznie, żeby być pełne". To słowa, które długo rezonują w głowie, gdy przechodzimy od nasyconych kadrów rozkwitu do pustych wazonów i nagich łodyg.
"Linia cięcia" to bez wątpienia jedna z najbardziej dopracowanych i wzruszających propozycji w tegorocznym programie Galerii Fotografii pf. Połączenie fotograficznej precyzji Joanny Szpak-Ostachowskiej, czułego poetyckiego głosu Joanny Roszak i botanicznej żywotności instalacji Kwiaty&Miut dało efekt niezwykle spójny. To wystawa, na którą warto wracać co kilka dni - nie tylko po to, by obserwować powolną transformację bukietu, ale też po to, by dać sobie przestrzeń na ciszę, skupienie i oddech.
Barbara Pilawska
- Joanna Szpak-Ostachowska, "Linia cięcia"
- Galeria Fotografii pf
- czynna do 13.12
© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026
CK Zamek, Galeria Fotografii pf, ul. Święty Marcin 80/82
