Poetka niespodziewanie współczesna

Pisze o kobietach śmiałych, silnych i ważnych. Kobietach, które wywarły znaczny wpływ na kulturę, choć nie zawsze spotykały się z uznaniem. O Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej nie możemy jednak powiedzieć, że to poetka nieznana. Wręcz przeciwnie - często wymieniana bywa w gronie najważniejszych osób tworzących poezję w dwudziestoleciu międzywojennym. Urodzona w 1891 roku córka słynnego malarza historycznego Wojciecha Kossaka i Marii z Kisielnickich, siostra pisarki-satyryczki Magdaleny Samozwaniec, debiutowała jako poetka w roku 1922 tomikiem "Niebieskie migdały". Do roku 1945, kiedy zmarła w Anglii na raka, opublikowała kilkanaście zeszytów poetyckich i sztuk teatralnych, przeważnie komedii. Rysowała i malowała. O ile teraz możemy nazwać ją autorką docenioną, o tyle za życia musiała mierzyć się lekceważeniem, a nawet bardzo dotkliwą krytyką. Respekt środowiska literackiego przyszedł wraz z uznaniem ze strony Skamandrytów.

Cóż takiego uwierało autorkę biografii poetki? Choćby to, że przykleiła się do niej łatka niepoprawnej romantyczki, której sensem życia byli mężczyźni. W życiorysie i twórczości Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej Czyńska zauważa coś zgoła innego. Dostrzega kobietę zaskakująco współczesną, której nieobce są zagadnienia do dziś rozpalające opinię publiczną, takie jak równouprawnienie kobiet czy dostęp do legalnej aborcji. Poetka świadomie podjęła decyzję, że nie będzie mieć dzieci. Chciała życia pełnego emocji, co nie tylko 100 lat temu, ale także i teraz może uchodzić za zbytnią ekstrawagancję. Ponadto w  biografii "Zgiełk serca. Opowieść o Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej" poznajemy autorkę uprawiającą jogę, wegetariankę (przynajmniej okresowo), kobietę dbającą zarówno o rozwój duchowy, jak i fizyczny. Ale też kobietę zakompleksioną, przez całe życie zmagającą się z wrodzonymi dysfunkcjami kręgosłupa, przez co jej sylwetka prezentowała się nienaturalnie. To właśnie taką Marię Pawlikowską-Jasnorzewską przedstawia nam Czyńska i taką właśnie artystkę warto poznać, nie ulegając podręcznikowym dogmatom.

Małgorzata Czyńska (1975) jest dziennikarką, pisarką i kuratorką sztuki, absolwentką historii sztuki na UJ. Jej debiutancka książka, "Najpiękniejsze kobiety z obrazów", ukazała się w Znaku w 2015 roku. Od tego czasu autorka zdążyła opublikować ponad 10 innych pozycji wydawniczych, w tym tytuły takie jak "Kobro. Skok w przestrzeń", "Kobiety Witkacego. Metafizyczny harem", "Berezowska. Nagość nas wszystkich" czy "Julia Keilowa. Metaloplastyczka na nowe czasy". Była stypendystką Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Jacek Adamiec

• Spotkanie z Małgorzatą Czyńską wokół książki "Zgiełk serca. Opowieść o Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej"
• 17.02, g. 18
• Biblioteka Wojewódzka
• wstęp wolny, obowiązują zapisy

© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026