W 2026 roku mija 60 lat od wmurowania kamienia węgielnego pod budowę dzielnicy Rataje - największego projektu budowlanego powojennego Poznania. Pierwszy blok na najstarszym z ratajskich osiedli - Piastowskim - ukończono w grudniu 1967, a do użytku oddano go w styczniu. Tempo było zawrotne. Tylko w 1968 roku oddano do użytku 16 budynków z 1562 mieszkaniami! Pod koniec lat 80. XX wieku na ratajskich osiedlach mieszkało prawie 100 tysięcy ludzi, czyli więcej niż w Gnieźnie czy Słupsku i prawie tyle, co w Koszalinie!
Jakie były założenia architektów i urbanistów, którzy projektowali tę wielką dzielnicę? Jak planowano i budowano osiedla? Na czym polegała technologia wielkiej płyty i czym była "fabryka domów"? Czym jest dolny i górny taras Rataj? Jak projektowano linie komunikacyjne wokół i wewnątrz dzielnicy? O tym opowie wystawa "Wszystko było w zasięgu. Historia ratajskich osiedli", którą od 10 lipca będzie można oglądać w Galerii Śluza na Ostrowie Tumskim. To kolejna, po ciekawej i dobrze udokumentowanej wystawie "Trudna codzienność. Życie w powojennym Poznaniu", ekspozycja w Galerii Śluza, instytucji należącej do Poznańskiego Centrum Dziedzictwa, poświęcona historii i teraźniejszości naszego miasta.
Na wystawie o Ratajach, oprócz aspektów technicznych i budowlanych, poznamy osobiste historie mieszkańców bloków i wieżowców, którzy wprowadzili się do nich pod koniec lat 60., w latach 70. i 80. Wtedy, w czasach PRL-u, na dawnych gruntach ornych wsi Rataje i Żegrze, jak grzyby po deszczu (albo "zamiast łanów zboża") wyrastały wielkie osiedla. Po powstaniu bloków i pojawieniu się w nich mieszkańców rozpoczął się długotrwały, wieloletni proces tworzenia się i konsolidowania społeczności, nawiązywania kontaktów, więzi towarzyskich i sąsiedzkich. Także tym wątkiem zajęli się twórcy wystawy.
- Impulsem do jej przygotowania było przede wszystkim 60-lecie rozpoczęcia budowy dzielnicy. Ale chcieliśmy się też bliżej przyjrzeć prawemu brzegowi Warty i temu, co na się na nim znajduje. Istniejące tu budynki nie są jeszcze obiektami historycznymi, ale niezależnie od tego, jest to bardzo ciekawa część miasta, której historia warta jest opowiedzenia - mówi Anna Pikuła, jedna kuratorek wystawy z Poznańskiego Centrum Dziedzictwa.
Pierwsza część ekspozycji, umieszczona na poziomie parteru Galerii Śluza, jest spojrzeniem na Rataje z szerszej perspektywy. Zapoznamy się tutaj z układem urbanistycznym dzielnicy, założeniami projektantów, dowiemy się, w jaki sposób planowali wielką budowę dla kilkudziesięciu tysięcy ludzi i jak starali się przewidzieć i odpowiedzieć na potrzeby przyszłych mieszkańców. Z kolei na poziomie podziemnym poznamy perspektywę ludzką, czyli osiedlową codzienność.
- Korzystaliśmy i ze wspomnień mieszkańców, które będziemy cytować, i z informacji oficjalnych na temat życia kulturalnego, sportowego i społecznego osiedli, pokazując, jak na Ratajach wszystko było od samego początku kompleksowo pomyślane i realizowane. Stąd też tytuł wystawy "Wszystko było w zasięgu" - wyjaśnia Anna Pikuła.
Na podłodze pomieszczeń Galerii Śluza będą umieszczone wielkoformatowe mapy, na których zobaczymy układ osiedli i układ wsi, które istniały tam wcześniej. Będą też zdjęcia i filmy pozyskane od instytucji, przede wszystkim z archiwum Spółdzielni Mieszkaniowej Osiedle Młodych, z kronik ratajskich domów kultury, z archiwum cyfrowego Cyryl oraz od osób prywatnych. W przypadku tych ostatnich - kilka zdjęć będzie pokazanych po raz pierwszy.
- W ramach przygotowań do wystawy zrobiliśmy serię nagrań historii mówionej, będą więc wykorzystane wypowiedzi mieszkańców, do których wcześniej dotarliśmy. Wystawa jest przygotowana z myślą o rodzinach z dziećmi, dlatego w każdej sali będzie do wykonania kilka zadań interaktywnych. Poprzez ich rozwiązywanie młodsi odbiorcy będą mieli szansę zrozumieć specyfikę Rataj i ich mieszkańców - zapowiada Anna Pikuła. - Zaprezentujemy też film Na współczesnej budowie z 1976 roku, który pokazuje proces powstawania osiedla, od fazy produkcji wielkiej płyty w "fabryce domów", przez transport tych elementów, aż po ich montaż.
Szymon Mazur
- "Wszystko było w zasięgu. Historia ratajskich osiedli"
- wernisaż: 10.07, g. 18.30
- Galeria Śluza
- czynna do 28.02.2027
© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026
Galeria Śluza, ul. Dziekańska 2
