Historia Pometu wiąże się z rozwojem Zakładów Hipolita Cegielskiego, które początkowo funkcjonowały jako zespół warsztatów mieszczących się w różnych częściach miasta, wytwarzających narzędzia i maszyny rolnicze. Rozproszenie produkcji utrudniało rozwój fabryki, dlatego pod koniec XIX wieku Rada Nadzorcza Towarzystwa Akcyjnego H. Cegielski podjęła decyzję o zakupie terenów w podmiejskiej gminie Główna (w 1925 roku włączonej do Poznania). Budowę fabryki rozpoczęto w 1909 roku, a uruchomiono ją 5 marca 1913 roku.
W skład kompleksu fabrycznego wchodziły odlewnia, hala montażowa, kuźnia, stolarnia, magazyn żelaza i magazyn maszyn rolniczych oraz budynek administracyjny. Zakłady dynamicznie się rozwijały, co skłoniło zarząd do zakupu kolejnych terenów, tym razem na odległej Wildzie. Do nowej fabryki przeniesiono maszyny do obróbki mechanicznej, a na Głównej pozostała odlewnia. Dzięki wysokiej jakości, konkurencyjnym cenom oraz wysoko wykwalifikowanym pracownikom, których liczba sukcesywnie wzrastała po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, odlewy z Głównej cieszyły się uznaniem nie tylko wśród odbiorców krajowych, ale także zagranicznych.
Intensywny rozwój Pometu przerwał wybuch II wojny światowej. Fabryka została przejęta przez niemieckie zakłady zbrojeniowe, a produkcję przestawiono na cele wojenne. W czasie walk o Poznań w 1945 roku zabudowania odlewni wraz z urządzeniami technicznymi zostały w większości zniszczone. Jednak po wojnie zakład odbudowano i 1 stycznia 1952 roku odlewnia stała się samodzielnym przedsiębiorstwem pod nazwą Zakłady Metalurgiczne Pomet Poznań. Fabryka produkowała elementy podwozi wagonów kolejowych oraz sprężarki do lokomotyw i silników okrętowych. Odbiorcami wyrobów Pometu były przede wszystkim przedsiębiorstwa zrzeszone w Zjednoczeniu Przemysłu Taboru Kolejowego, ale część produkcji eksportowano do państw bloku wschodniego, a także do Wielkiej Brytanii, Włoch, Indii, Japonii, Kanady, Brazylii czy Australii.
Przy Pomecie działał zespół szkół zawodowych, w którym kształcili się przyszli tokarze, formierze i modelarze odlewniczy. Dzieci pracowników fabryki chodziły do przyzakładowego żłobka, a potem do fabrycznego przedszkola. Pomet miał także własny dom kultury z biblioteką, stołówkę, a nawet zakładowe pogotowie ratunkowe i straż pożarną. Wakacje pracownicy i ich rodziny spędzali w zakładowych ośrodkach wypoczynkowych w Niechorzu nad morzem i w Budziszewku - nad jeziorem. Na początku lat 60. XX wieku obok fabryki wybudowano osiedle mieszkaniowe dla jej pracowników.
Po 1989 roku, w okresie zmian ustrojowych, Pomet utracił rynki wschodnie i znacząco spadła liczba zamówień na jego produkty. W 2001 roku zakłady przekształcono w spółkę akcyjną, a w 2021 roku ostatecznie je zlikwidowano. Hale fabryczne wyburzono, a teren po dawnym zakładzie stał się atrakcyjnym miejscem pod zabudowę deweloperską. Pomet zniknął z mapy Poznania, pozostała tylko nazwa osiedla i niewielka kolekcja pamiątek w wirtualnym muzeum historii Poznania Cyryl.
Magdalena Grzelak-Grosz
© Wydawnictwo Miejskie Posnania 2026
